چاپى ابى تمام از اين اشعار بسيار چيزى جز همان چكامهء رائيّه اى كه در اين كتاب آورديم ، يافت نمىشود . بنابر اين يا آن دستى كه بايد امين در چاپ باشد ، اين چكامه‌ها را بگاه طبع انداخته است ، مثل ساير كتب كه با آنها نيز چنين كارى كرده‌اند و يا آنكه در هنگام چاپ به چنين دستنويسى ، دسترسى نيافته و يا آنكه نسخهء چاپى ديوان همان نسخهء مذكور اختصارى « ابو العلاء معرى » است . ديوان حماسه و شروح آن يكى از آثار ابي تمام كه آن را به صورت تأليف در آورده است ، ديوان حماسه اى است كه بزرگان به آن روى آورده و مردم روزگاران از آن بهره‌ها برده‌اند . ابى تمام در اين كتاب عيون شعر و وجوه كلام عرب را فراهم آورده است وى اين اثر را در خانهء « ابى الوفاء ابن سلمه » در همدان آنگاه كه نزول برف و باران وى را ناگزير به پناهندگى به اين شهر كرده بود گرد آورد و اين كتاب را در ده باب كه هر بابى از آن ويژه فنّى است مرتب كرد و گروه بسيارى از سرشناسان ادب به شرح آن همت گماردند كه از آن جمله‌اند : 1 - ابو عبد اللَّه محمّد بن قاسم ماجيلويه برقى . 2 - ابو الحسن على بن محمّد سميساطى ( 1 ) در گذشته در اواسط قرن چهارم . 3 - ابو الحسين احمد بن فارس بن زكرياى لغوى رازى كه بسال 396 در گذشته است . 4 - ابو عبد اللَّه حسين بن على بن عبد اللَّه نمرى متوفى بسال 385 و بنابر آنچه در ص 24 جلد 3 « معجم الادباء » آمده است « ابى محمّد اسود حسن غندجانى » ردّى بر اين « نمرى » در شرح حماسه ، دارد .

--> ( 1 ) - منسوب به سمبساط به دو سين مهمله و به ضم اول و فتح دوم است . پس آنچه در بسيارى از كتابها به صورت شمشاطى به شين معجمه آمده تصحيف است ( مولف ) .